امتیازهای تصویب قانون حقوق مالکیت معنوی
نگذارید فکرم را بدزدند
حمیده احمدیان راد
هنگام برگزاری نمایشگاه کتاب یکی از حقوقدانان شورای نگهبان تصریح کرد که «قانون کپی رایت طی مطالعات صورت گرفته در وزارت ارشاد به صورت پیش نویس آماده شده و چنانچه با یک بازنگری فوری به صورت لایحه به مجلس تقدیم شود و با توجه به عزم مجلس، پیشبینی میشود قانون کپی رایت به زودی به تصویب برسد». به گفته وی با توجه به مشکلاتی که در حوزه نشر و چاپ کتاب وجود دارد با تصویب فوری قانون کپیرایت تمامی این مشکلات رفع خواهد شد. در سال های اخیر قوانین مختلفی برای حمایت از مالکیت معنوی به تصویب رسیده. از جمله این قوانین حمایت از حقوق مالکیت معنوی در زمینه اختراعات و نرم افزارهای رایانهای بوده است. همه قوانین تصویب شده هم همچنان زمینه انجام اصلاح و کارآمدی بیشتر را دارند. حالا نیز این امیدواری به وجود آمده که دایره این قوانین به زمینه نشر نیز کشیده شود. در واقع هر چه قوانین بیشتری در زمینه حفظ حقوق مالکیت معنوی تصویب شود و این قوانین ضمانت اجرایی بیشتری پیدا کنند و هر قدر در زمینه احترام گذاشتن به حقوق مالکیت معنوی کار فرهنگی و تبلیغاتی انجام شود، بیشتر به نفع کشور خواهد بود. از طرفی به این دلیل که حضور در عرصه های جهانی نظیر سازمان تجارت جهانی نیازمند رعایت کنوانسیون های مربوط به رعایت حقوق مالکیت معنوی است. در نتیجه حرکت گام به گام در ایجاد قوانین مربوط به مالکیت معنوی و جدیت در اجرای آنها این روند را تسهیل خواهد کرد. از سوی دیگر رعایت نکردن حقوق مالکیت معنوی موجب شده که بسیاری از فعالیتها در حوزههای فرهنگی و علمی با بیانگیزگی و اختلال همراه شود.
ظهور اینترنت و پیچیده تر شدن روند مبارزه با نقض حقوق مالکیت معنوی
هرچند که کشور ما در مبارزه با نقض قوانین کپی رایت در مراحل پیشرفتهای نیست، ولی در کشورهای پیشگام در این زمینه هم حفظ مالکیت معنوی پیچیدگیهای زیادی دارد. به عنوان مثال همین حالا ایجاد و اجرای قوانین در زمینه حفظ مالکیت معنوی در حوزه اینترنت با کش و قوسهای فراوانی همراه است. در این مسیر تجربیات آنها در حفظ مالکیت معنوی و روش های به کار گرفته شده به وسیله آنها و سود و زیانهایشان بسیار به کار ما میآید.
به عنوان مثال در کشور امریکا با وجود سختگیریهای زیاد، کپی غیرمجاز کتاب ها در سایتهای اینترنتی از معضلات حقوق مالکیت فکری است و در این زمینه شکایات زیادی به نظام قضایی می شود. امریکاییها به محض مواجه شدن با این موضوع سایتی که بدون اجازه آثار نویسنده را کپی میکند را فیلتر می کنند. هر چند که باید انتظار داشت که با فیلتر شدن یک سایت، سایتهای دیگری جای آنها را میگیرند. اما با وجود قوانین و ضمانت اجرایی برای آنها نویسندگان می دانند که می توانند از کسانی که آثار آنها را بدون اجازه یا پرداخت حق کپی رایت منتشر می کنند، شکایت کنند و مسببان این قبیل سرقت ها با مجازات مواجه میشوند. طبیعی است که در مورد کتابهایی نظیر هری پاتر که مورد توجه عامه مردم قرار می گیرند، احتمال بیشتری دارد که قوانین مربوط به حفظ حقوق مالکیت معنوی نقض شود.
همراه کردن جریمه نقدی با فیلتر کردن سایت های متخلف از جمله بحث هایی است که مدتی است فرانسویهای مخالف و موافق را به بحث و جدل واداشته است. علت جدی بودن بحثها این است که در سالهای اخیر کپیهای غیر مجاز بیش از یک و نیم میلیارد دلار به اقتصاد فرانسه خسارت زده است.
در انگلیس قطع خدمترسانی به کاربرانی که محتواهایی را بدون پرداخت کپی رایت به اشتراک میگذارند با مقاومت شرکتهای سرویس دهنده اینترنت مواجه شده. چرا که آنها می ترسند تعداد مشترکانشان کاهش یابد. ولی کپی کردن فیلم از طریق اینترنت به یک رفتار رایج در انگلیس تبدیل شده که صدای معترضان و به دنبال آن واکنش دولت را به همراه آورده است. این در حالی است که دولت سوئد این قوانین را با وجود کاهش ترافیک شبکه و اعتراض شرکت های ارایه کننده خدمات اینترنتی به اجرا درآورده.
آمار سرقت ها و کپیهای غیر قانونی در آسیا و نیز منطقه خاورمیانه حتی رقم به مراتب بیشتری را نشان میدهد. تا حدی که در این کشورها کپیهای غیر قانونی از روی نرم افزارها ضرر بسیار بیشتری را نسبت به کشورهای پیشرفته به خرده فروشها وارد کرده است. هم اینک براساس قوانین کشور امارات پلیس می تواند به مراکز استفاده کننده از نرم افزارهای غیرقانونی حمله و رایانه آنها را ضبط کند. در سالهای اخیر در کشور ما هم اعتراضات به نقض حقوق مالکیت معنوی با اعتراضات و واکنشهایی از جانب مسئولان همراه بوده است. بیشترین موارد اعتراض مربوط به کپی های غیرمجاز از روی فیلم ها بوده و مدتی است که دامنه اعتراضات بخش موسیقی را هم دربرگرفته است. شکسته شدن قفل نرم افزارها هم زیان زیادی به شرکتهای تولید کننده وارد کرده و با وجود متخصصان زیاد و باهوش در این زمینه، این صنعت از رشد مورد نظر برخوردار نبوده است. کپیبرداری سایتها از روی مطالب یکدیگر نیز به معضلی در سطح اینترنت تبدیل شده و روند تولید مطالب مفید و علمی را کند کرده است.
طبیعی است که وجود ضمانت اجرایی برای قوانینی که برای حفاظت از حقوق مالکیت معنوی تصویب می شود و داشتن سرعت عمل در برخورد با این جرایم و افزایش فرهنگ عمومی می تواند به حفظ حقوق مالکیت معنوی کمک زیاد کند.
قانون در کنار ضمانت اجرایی و تغییر عرف، حفظ حقوق مالکیت معنوی را تضمین می کند
در کنار نیازی که به تدوین و تصحیح و کارآمد کردن دائمی قوانین مربوط به حقوق مالکیت معنوی احساس می شود، لازم است در عرف هم کپی برداری های غیرمجاز زشت تلقی شود. به عنوان مثال اگر کسانی که از روی نرم افزارها کپی می کنند احساس نکنند که این کار رفتاری مذموم است و یا مزایای خرید نرم افزارهای اصل بر آنها روشن نشود و در کنار آن با متخلفان به طور جدی برخورد نشود، نمی توان امیدوار بود که مشکل کپیهای غیر مجاز تنها با تدوین قانون حل شود و یا بحث چنان جدی گرفته شود که نیاز به قوانین تکمیلی تر احساس شود.
سعید امراللهی کارشناس رایانه می گوید: «هم از نظر قانون و هم از نظر مردم لازم است که نرم افزار یا هر تولید رایانه ای دیگری جزو اموال افراد درنظر گرفته شود و سرقت از آنها دزدی از اموال افراد تلقی شود. همچنین لازم است که به تدریج ترس ما از هزینه کردن برای نرم افزارهای اصل در بازارهای جهانی بریزد. وگرنه وقتی مردم کپی کردن از نرم افزارهای خارجی را بد ندانند، طبیعی است که هنگام کپی کردن نرم افزارهای ساخت داخل هم آن را کاری قبیح نمی دانند». حتی برخی از شرکت های موفق به این نتیجه رسیده اند که به نفع آنها است که با قیمت های گران اصل یک نرم افزار را از بازارهای جهانی تهیه کنند.
مدیر یکی از این قبیل شرکتها میگوید:«در ابتدا به نظر می رسد که قیمت این نرم افزارها بار زیادی برای شرکت است. ولی به ما ثابت شده که چنین نیست. چرا که ما با استفاده از این نرم افزارها با مشکلی مواجه نمی شویم، در صورت خرابی از خدمات آنها هم استفاده میکنیم و در نتیجه کارمان را به موقع تحویل می دهیم. چیزی که در دنیای کسب و کار امروز اهمیت زیادی دارد. در حالی که با بسیاری از شرکت ها برخورد کرده ایم که چون از نرم افزارهای اصل استفاده نکرده اند، سیستمهای آنها دچار مشکل و کارشان با تأخیر همراه شده و این اتفاق ممکن است چند بار هم برایشان رخ داده باشد که هزینه زیادی را به خاطر اتلاف وقت و تعمیرات احتمالی به آنها تحمیل کرده است».
در واقع تجربه کشوری نظیر هند ثابت می کند که احترام به حقوق مالکیت معنوی آن چنان هم که ما گمان میکنیم به ضررمان نیست. قطعاً مردم هند یا همه شرکتهای هندی ثروتمندتر از مردم یا شرکت های ما نیستند ولی با احترام به قوانین حفظ حقوق مالکیت معنوی خود را شرکای قابل اعتمادی در سطح جهانی نشان دادهاند. آنها سرمایهگذاریهای زیادی در این زمینه جذب کرده اند و اینک به یکی از برجسته ترین قدرت ها در زمینه تولید نرم افزار تبدیل شده اند.
در دنیای نشر هم وضع به همین منوال است بسیاری از انتشاراتی ها احساس می کنند که با اجرای قوانین مربوط به حقوق مالکیت معنوی در زمینه نشر صدمه می بینند. چراکه ناچارند پول زیادی را برای حق مالکیت بپردازند. اما انتشاراتیهایی هم هستند که چنین کاری را آغاز کرده اند و با رعایت حقوق مالکیت معنوی وارد بده بستان در عرصه بینالمللی شده اند. آنها از رهگذر این بده بستانها توانسته اند برخی از آثارشان را هم به انتشاراتی های خارجی بفروشند. رعایت قوانین مربوط به حقوق مالکیت معنوی شاید سرانجام به وضع نابسامان در زمینه وجود ترجمههای متعدد، با اسامی مختلف از یک اثر خاتمه دهد.
عرصه دیگری نیز که به خاطر رعایت نکردن حقوق مالکیت معنوی رشد زیادی نکرده است حوزه اینترنت است. ما در بسیاری از کشورها شاهدیم که در سایتهای اینترنتی انبوهی از مطالب تولیدی وجود دارد. طبیعی است که تولید مطالب در عرصه اینترنت به پیشرفت علمی و سریع تر شدن انجام کارهای علمی و تحقیقی کمک زیادی می کند. اما در سایتهای فارسی زبان این عرصه رشد مورد انتظار را نداشته است. دلیلش این است که سایتها و وبلاگها مطالب تولیدی یکدیگر را سرقت میکنند. بسیاری از این قبیل سایت ها با همین روش بازدیدهای بالای صد هزار نفر برای خود جور کردهاند و از سوی سایت های مختلف نام آنها به عنوان منبع مطلب ذکر می شود.
| 
.png)
سایت
.png)
وبلاگ